Hayırhahlık dünyada her bir şeyden güzeldir,
Güneşten de güzeldir, altından da güzeldir
Unesco 2021 yılını Yunus Emre yılı olarak kabul etti, Cumhurbaşkanlığımız da bir genelge ile bu yılı Yunus Emre ve Türkçe yılı ilan etti.
Aynı şekilde Özbekistan’da Ali Şir Nevai, Azerbaycan da Nizami Gencevi, Kazakistan’da ise Yesevi seçildi.
A Nizami Gencevi, Gence-2018
Türk dünyası edebiyatı ile ilgili bu klasiklere ilgi göstermenizi öneririm.
Azerbaycan gezisinde aldığım Nizami Gencevi’nin İskendername’sini okumaya başladım.
Azerbaycan Türkçesi olması sebebiyle biraz zorlanmıyor değilim.
Yıl içinde çeşitli etkinlikler yapılması beklenebilir; konferanslar, paneller, sempozyumlar.
Bizde dergimizde edebiyatımızın bu büyük değerlerini tanıtmaya çalışacağız.
Sevgi ile ilgili güzel bir kıtasını yayınlıyorum;
‘… sevdiğin ve sevildiğin zaman sen,
Her iki dünyada ışığı da bulursun.
Ben kelimesinin zindanını terk et
Biz diyeceksin ve şafak çiçek açacak’
Nizami Gencevi 535-540 (1141 ya da 1145) de Azerbaycan Gence’de doğmuştur.
Kabri Gence şehri girişindedir, 614 1217 yılında öldüğü zannedilmektedir.
Babası Türk annesi Kürt’tür.
Gence ‘de iyi bir medrese eğitimi ile fen ilimleri, edebi ve dini ilimleri almıştır.
Nizâmî, Firdevsî’nin destansı şiir türünü zirveye taşımakla kalmamış, manzum aşk hikâyelerinin en büyük üstadı unvanını kazanmış, Fars edebiyatında hamse türünün kuruculuğu pâyesini elde etmiştir.
Nizâmî dindar bir kişiliğe sahip olup Bâtınîliğe şiddetle karşı çıkmış, şiirlerinde Ehl-i sünnet inancını dile getirmiş, Hz. Peygamber ve dört halife için övgüler yazmıştır.
Firdevsî’den ve Senâî-yi Gaznevî’den etkilenmiş, kendisi de Fars ve Türk edebiyatlarında birçok şaire örnek olmuştur.
Bunlar arasında Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Sa‘dî-i Şîrâzî, Hâfız-ı Şîrâzî, Fuzûlî, Molla Câmî ve Emîr Hüsrev-i Dihlevî gibi ekol sahibi şairler anılabilir.
Hemse adı verilen beş kitaptan oluşan mesnevi tarzı eserleri meşhurdur.
Bu eserler; Mahzen’ül Esrar, Yedi Güzel, Hüsrev ve Şirin, Leyla ve Mecnun ve İskendername’dir.
Eserlerini Farsça yazmış olan Nizami Gencevi zannımızca Türk edebiyatının Yunus ve Mevlana’dan önce eser vermiş olan kurucularından biri sayılabilir.
İskendername’den seçmeler:
Akıllı evlatla baba fahreder,
Çünkü mübarektir seçilmiş cevher
Dünyada babaya var mıdır, gerçek
Akıllı oğuldan başka bir istek
Oturttu öğrensin edeple hüner
Güneş taşı kıymetli cevher eyler
….
Şahane terbiye, hüner, nezaket
Akla nur verir, yüreğe kuvvet. S.55
Lalası İskender ‘e hükümdar olunca oğlunu yanına vezir almasını ister ve şöyle söyler:
‘Altına gümüşe çok olma bende
O zaman oğlumdan götürme nazar
Hakkıma sözüme hürmet göster,
Onunla et çetin işte meşveret
Kılıçtan keskindir, güzel maslahat
Sende devlet vardır, O’nda da hüner,
Hünerle devlet bir çekiye girer.
Bir yerde hünere verilse kıymet
O yerde günden güne yücelir devlet’ (S.56)
Kaynak:
Dünya klasikleri, Nizami Gencevi, İskendername, Tercüme; Abdulla Şaiq, Azerbaycan Med. Dostları Fondu, Bakı, 2004
