Prof. Dr. Önder GÖÇGÜN, ZİYA GÖKALP ÜZERİNE NOTLAR, Denizli Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, Denizli, 2019.

FATMA NUR YILDIRIM
Ziya GÖKALP, Türk düşüncesinin, edebiyat dünyasının ve sosyolojinin en önde gelen isimlerindendir. Eserlerinde milli duyuş ve düşünüşler etrafında farklı alanlarda yol açıcı görüşler ortaya koymuştur. Bu önemli fikir adamının düşünceleri ile yolunu aydınlattığı insanlardan biri de Cumhuriyetimizin kurucusu büyük önder Atatürk’tür.
Ziya Gökalp’in önemle üzerinde durduğu “mefkûre” adını verdiği “ideal ülkü” ile “hars( kültür) ve “medeniyet” kavramları onun fikirlerinin temelini oluşturur diyebiliriz. Gökalp, “İmparatorluk” sistemine karşı “Milli Devlet” görüşünü savunmaktadır. Devletin ve milletin bağımsızlığı için milli birlik ve bütünlük anlayışının uyandırılması ve geliştirilmesi gerektiğini savunmaktadır.
Ziya Gökalp, İngilizler tarafından Malta’ya sürgüne gönderilmiştir. Burada iki buçuk yıl kaldıktan sonra Diyarbakır’a dönmüştür.
Kitap, takdim ve önsöz yazısı ile başlayarak sekiz bölümden oluşmaktadır.
Kitabın bölümleri: “Ziya Gökalp’in Ailesine Yazdığı Mektuplarına Dayalı Hayat Görüşü”, “ Titiz Dikkat Yönüyle: Ziya Gökalp’ın, ‘Medeniyet’ Şiiri”, “Ziya Gökalp’a Göre, Mefkûre ; ‘İdeal ve İdeoloji’ ”, “Atatürk çizgisinde: Ziya Gökalp’ın, ‘İmparatorluk’ Sistemine Karşı “Milli Devlet” Görüşü”, “Ziya Gökalp’a göre: Korkut Ata’nın Kimliği ile ‘ Korkut Ata Kitabı’ veya ‘Dede Korkut’ Kitabı”, “Ziya Gökalp’ın Milliyet Anlayışı” , “Ziya Gökalp’a Göre: Nevruz ve ‘ Yeniden Doğma’ Fikri”, “ Hatıraların ışığında: Ziya Gökalp’ın ‘Gençlik Derneği’ Çalışmaları ve ‘Küçük Mecmua’ ” başlıklarını taşır.
Prof. Dr. Önder GÖÇGÜN, kitabında Gökalp’ın mektuplarına yer vererek onun düşünce dünyasını tanımamıza önemli katkılar sağlamıştır.
Kitabın ilk bölümünde Gökalp’ın ailesine yazdığı mektuplardan kesitler bulunmaktadır. Bu mektuplardan sürgünde olan Gökalp’ın ailesine olan özlemini açık bir şekilde görmekteyiz. Ailesinden gelecek olan mektupları heyecanla beklediğini yine mektuplarında ifade etmektedir. Hocamız, bu mektupları bölümün sonunda “Sonuç” başlığı altında ayrı ayrı hüküm cümleleri halinde ve günümüz diliyle alt başlıklara ayırmıştır.
Hocamız, ikinci bölümde “Medeniyet” şiirine yer vererek şiiri incelemiştir. Onun medeniyet hakkındaki düşüncelerini bu kısımda görmekteyiz. Ziya Gökalp için medeniyet konusunda ne kadar hassas, dikkatli ve kararlı olduğunu anlıyoruz.
Kitabın üçüncü ve dördüncü bölümünde Gökalp’in sıkça üzerinde durduğu “mefkûre” ve “Milli Devlet” görüşlerine yer verilmiştir. Büyük düşünce adamı Ziya Gökalp tarafından ilk defa ortaya konan “mefkûre” kavramının kökeninde fikir kelimesi bulunmaktadır. Mefkûre’nin Batı literatüründeki anlamı ideal ve ideoloji’ dir. Mefkûre yani milli ülkü, milli ideoloji; milletimizin, varlığını sonsuza kadar sürdürebilmesinin temelini oluşturmaktadır.
Ziya Gökalp, “İmparatorluk” sistemine karşı çıkarak “Milli Devlet” sistemini savunmuştur. Milli devlet; milletin özgür iradesi demek olan demokrasiye dayalı bir sistemdir. Gökalp’ın ortaya koyduğu prensiplerini Atatürk de azim ve kararlılıkla bu görüşleri savunmuştur. Cumhuriyet’e ve Demokrasi’ye inanarak birlik ve bütünlük içerisinde İmparatorluk’tan Milli Devlet’e geçişi savunmuşlardır.
Kitabın beşinci bölümü “ Korkut Ata’nın Kimliği ile “ Korkut Ata Kitabı” Veya “Dede Korkut Kitabı” başlığını taşır. Bu bölümde Dede Korkud hakkında bilgi almaktayız. Gökalp’e göre bu kitap klasikler arasında yer almalıdır. Hocamız kitapta Ziya Gökalp’in Yeni Mecmua’ da yayınladığı “ Deli Dumrul Hikȃyesi” ne yer vermiştir.
Kitabın altıncı bölümü “Ziya Gökalp’ın Milliyet Anlayışı” başlığını taşımaktadır. Bu bölümde Ziya Gökalp’ın önemle üzerinde durduğu milliyet ve milliyetçilik fikri notları ile açıklanmıştır.
Kitabın yedinci bölümü “Ziya Gökalp’e Göre: Nevruz ve “Yeniden Doğma” Fikri” adını taşır. Gökalp’e göre “Yeniden Doğuşun” temelinde bulunan mefkûre, bir milletin, ulusal birlik ve bütünlük içerisinde heyecanının coşkunluğunun özüdür. Türk Milleti tam “ sona erdi, bitti” denilirken; büyük Atatürk’ ün önderliğinde yeniden doğmuştur.
Ziya Gökalp, kaleme aldığı “ İpek Kozası” şiirinde , “Yeniden Doğma” düşüncesini alegorik tarzda ortaya koymaktadır.
Kitabın son bölümü “Ziya Gökalp’ın “Gençlik Derneği” Çalışmaları ve “Küçük Mecmua” ” başlığını taşımaktadır. Bu bölümde Ziya Gökalp’ın iki buçuk yıllık Malta sürgününden döndükten sonra yaptığı çalışmaların bir kısmına yer verilmiştir. Gece dersleri verir, kurduğu Gençlik Derneği’ne giderek, oradaki gençlerle milli konular etrafında görüşür. “Küçük Mecmua” dergisini çıkarmıştır. Hocamız bu bölümde “Küçük Mecmua”da çıkan şiirlerden örneklere yer vermiştir.
Ziya Gökalp’in savunduğu görüşler bizler için çok önemlidir. Onun fikirleri geleceğimiz için yol gösterici bir önem taşımaktadır. Milli birlik ve bütünlük anlayışının uyandırılması ve geliştirilmesi gerektiği düşüncesi gerektiğini savunur. Bunun için de Türk milletinin milli kaynaklara öz kaynaklara gidilmesi tezini öne sürmüştür. Milli kültürümüzden koparak Batıya yöneldiğimiz bu dönemde Gökalp’in fikirleri yolumuzu aydınlatacaktır.
Hocamızın bu eseri Türk Dili ve Edebiyatı üzerine çalışan veya merak eden herkes yaralanabilmektedir. Ziya Gökalp’in düşünceleri nasıl geçmişte yolumuzu aydınlattıysa gençlerin yönlerini kaybettikleri bu dönemde de yol gösterici özellik taşıyacaktır.
Büyük düşünür Ziya Gökalp’i rahmet ve minnetle anıyor, bu eseri bizlere hazırlayan Prof. Dr. Önder GÖÇGÜN hocamıza yürekten teşekkür ediyoruz.